<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Raymond Devos</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Raymond_Devos"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.phonos.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.phonos.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.tmh.player.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Raymond_Devos rootpage-Raymond_Devos skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Raymond Devos</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">
<div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large"><div class="entete icon persofiction" style="background-color:#FF8080;color:#000000"><div>Raymond Devos<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r228712777">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .entete.persofiction{background-image:url("./_mw_/Picto_infobox_masks.png")}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style></div></div><div><div class="images" style="padding:2px 0"></div><div class="legend">Raymond Devos en 1980.</div></div><table><caption style="color:#000000;text-align:center;background-color:#FF8080">Biographie</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">Naissance</th><td class=""><div>
<span class="wd_p569"><time class="nowrap date-lien" datetime="1922-11-09" data-sort-value="1922-11-09"><a href="9_novembre" title="9 novembre">9</a> <a href="Novembre_1922" title="Novembre 1922">novembre</a> <a href="1922" title="1922">1922</a></time></span><br><span class="wd_p19"><a href="Mouscron" title="Mouscron">Mouscron</a> (<a href="Province_de_Hainaut" title="Province de Hainaut">Hainaut</a>, <a href="Belgique" title="Belgique">Belgique</a>)</span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Décès</th><td class=""><div>
<span class="wd_p570"><time class="nowrap date-lien" datetime="2006-06-15" data-sort-value="2006-06-15"><a href="15_juin" title="15 juin">15</a> <a href="Juin_2006" title="Juin 2006">juin</a> <a href="2006" title="2006">2006</a></time></span> (à 83 ans)<br><span class="wd_p20"><a href="Saint-R%C3%A9my-l%C3%A8s-Chevreuse" title="Saint-Rémy-lès-Chevreuse">Saint-Rémy-lès-Chevreuse</a> (<a href="Yvelines" title="Yvelines">Yvelines</a>, <a href="France" title="France">France</a>)</span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Sépulture</th><td class=""><div>
<span class="wd_p119"><a href="Saint-R%C3%A9my-l%C3%A8s-Chevreuse" title="Saint-Rémy-lès-Chevreuse">Saint-Rémy-lès-Chevreuse</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nom de naissance</th><td class=""><div>
<span class="wd_p1477">Raymond Pierre Devos</span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nationalité</th><td class=""><div>
<span class="wd_p27"><a href="France" title="France">française</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Activités</th><td class=""><div>
<span class="wd_p106"><a href="Humoriste" title="Humoriste">Humoriste</a>, <a href="Cirque" title="Cirque">artiste de cirque</a>, artiste de cabaret, <a href="Acteur" title="Acteur">acteur</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Période d'activité</th><td class=""><div>
<time datetime="1948" data-sort-value="1948" class="date-lien"><a href="1948" title="1948">1948</a></time>-<wbr><span class="wd_p2032"><time datetime="2005" data-sort-value="2005" class="date-lien"><a href="2005" title="2005">2005</a></time></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Conjoint</th><td class=""><div>
<span class="wd_p26">Simone Beguin <small>(<a href="https://www.wikidata.org/wiki/Q112572426" class="extiw external" title="d:Q112572426"><span class="indicateur-langue" title="Voir l'élément Wikidata correspondant">d</span></a>)</small> <small>(de <time>1959</time> à <time>1999</time>)</small></span></div></td></tr></tbody></table><table><caption style="color:#000000;text-align:center;background-color:#FF8080">Autres informations</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">Membre de</th><td class=""><div>
<span class="wd_p463"><a href="Alphonse_Allais#Association_des_amis_d'Alphonse_Allais" title="Alphonse Allais">Académie Alphonse-Allais</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Labels</th><td class=""><div>
<span class="wd_p264"><a href="Philips_Records" title="Philips Records">Philips Records</a>, <a href="La_Voix_de_son_ma%C3%AEtre" title="La Voix de son maître">HMV</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Maître</th><td class=""><div>
<span class="wd_p1066"><a href="Tania_Balachova" title="Tania Balachova">Tania Balachova</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Site web</th><td class=""><div>
<span class="wd_p856"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.raymonddevos.com/">www.raymonddevos.com</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Distinctions</th><td class=""><div>
<div class="toccolours mw-collapsible mw-collapsed" style="border:none"><b>Liste détaillée</b><div class="mw-collapsible-content" style="line-height:150%"><span class="wd_p166"><a href="Acad%C3%A9mie_Charles-Cros" title="Académie Charles-Cros">Grand prix du disque</a> <small>(<time>1975</time>)</small><br><a href="Grand_prix_du_th%C3%A9%C3%A2tre" title="Grand prix du théâtre">Grand prix du théâtre de l'Académie française</a> <small>(<time>1986</time>)</small><br><a href="Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d'honneur#Organisation" title="Ordre national de la Légion d'honneur">Officier de la Légion d'honneur</a> <small>(<time>1987</time>)</small><br><a href="Moli%C3%A8re_seul(e)_en_sc%C3%A8ne" title="Molière seul(e) en scène">Molière du one man show</a> <small>(<time>1989</time>)</small><br><a href="Prix_du_Brigadier" title="Prix du Brigadier">Prix du Brigadier</a> <small>(<time>1994</time>)</small><br><a href="Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d'honneur#Grades_et_dignités" title="Ordre national de la Légion d'honneur">Commandeur de la Légion d'honneur</a> <small>(<time>1995</time>)</small><br><a href="Ordre_de_L%C3%A9opold" title="Ordre de Léopold">Chevalier de l'ordre de Léopold</a> <small>(<time>2000</time>)</small><br><a href="Moli%C3%A8re_d'honneur" title="Molière d'honneur">Molière d'honneur</a> <small>(<time>2000</time>)</small><br><a href="Ordre_des_Arts_et_des_Lettres" title="Ordre des Arts et des Lettres">Commandeur des Arts et des Lettres</a><br><a href="Ordre_national_du_M%C3%A9rite_(France)" title="Ordre national du Mérite (France)">Commandeur de l'ordre national du Mérite</a></span></div></div></div></td></tr></tbody></table><div><div class="images" style="padding-top:25px"></div><div class="legend">Prononciation</div></div><div><div class="images" style="padding:2px 0"></div><div class="legend">Vue de la sépulture.</div></div></div>
<p><b>Raymond Devos</b> (prononciation /dəvos/ ), né le <time class="nowrap bday" datetime="1922-11-09" data-sort-value="1922-11-09">9 novembre 1922</time> à <a href="Mouscron" title="Mouscron">Mouscron</a> en <a href="Belgique" title="Belgique">Belgique</a> et mort le <time class="nowrap dday" datetime="2006-06-15" data-sort-value="2006-06-15">15 juin 2006</time> à <a href="Saint-R%C3%A9my-l%C3%A8s-Chevreuse" title="Saint-Rémy-lès-Chevreuse">Saint-Rémy-lès-Chevreuse</a> (<a href="Yvelines" title="Yvelines">Yvelines</a>), est un <a href="Humour" title="Humour">humoriste</a> <a href="France" title="France">français</a><sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Sa notoriété puis sa célébrité sont dues à son talent de créateur et de <a href="Conteur" title="Conteur">conteur</a> d'histoires débonnaire, tissant entre eux de subtils <a href="Jeu_de_mots" title="Jeu de mots">jeux de mots</a>, souvent amplifiés par l'expressivité marquée d'<a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/ing%C3%A9nuit%C3%A9" class="extiw external" title="wikt:ingénuité">ingénuité</a> d'un <a href="Mime" title="Mime">mime</a>, autour de <a href="Paradoxe" title="Paradoxe">paradoxes</a> <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/cocasse" class="extiw external" title="wikt:cocasse">cocasses</a>, de truculentes perspectives de <a href="Non-sens" title="Non-sens">non-sens</a>, le spectateur étant maintenu dans le registre de la <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/d%C3%A9rision" class="extiw external" title="wikt:dérision">dérision</a> et de l'<a href="Autod%C3%A9rision" title="Autodérision">autodérision</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Biographie">Biographie</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Enfance">Enfance</h3></div>
<p>Raymond Devos naît en novembre 1922 à <a href="Mouscron" title="Mouscron">Mouscron</a>, en <a href="Belgique" title="Belgique">Belgique</a>, mais il est de nationalité française. Il est le fils de Louis Devos, industriel dans le domaine du textile à <a href="Tourcoing" title="Tourcoing">Tourcoing</a>, ruiné, devenu <a href="Expert-comptable_en_France" title="Expert-comptable en France">expert-comptable</a> à <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>, et d'Agnès Martin, mère au foyer originaire de la région de <a href="Vitr%C3%A9_(Ille-et-Vilaine)" title="Vitré (Ille-et-Vilaine)">Vitré</a> <sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le couple Devos a d’abord six garçons, dont un meurt en bas âge, puis une fille. Raymond voit le jour au château des Tourelles, un élégant château blanc, propriété paternelle.
</p>
<p>La famille quitte la Belgique en 1924 pour des raisons fiscales, revend le château et s’installe de l’autre côté de la frontière, à <a href="Tourcoing" title="Tourcoing">Tourcoing</a>, revenant souvent en Belgique depuis cette localité de <a href="France" title="France">France</a>, située à cinq kilomètres de sa ville natale<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>
La salle principale du centre culturel Marius-Staquet de Mouscron porte son nom ainsi qu'une école primaire du quartier qui l'a vu naître, le Mont-à-Leux<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</p><p>Raymond Devos hérite de sa mère sa sensibilité artistique : friande de jeux de mots, elle jouait du <a href="Violon" title="Violon">violon</a> et de la <a href="Mandoline" title="Mandoline">mandoline</a><sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il se mettra en tête de retrouver ce château natal dont lui a souvent parlé sa mère. Dans son souvenir, c’était un château immense et il commencera par ce que Mouscron avait de plus imposant : le château des Comtes, dont la façade ne lui rappelle rien. Quelqu'un l'orientera vers le château des Tourelles où, au contraire, il se sentira chez lui.
</p><div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Formation_et_débuts"><span id="Formation_et_d.C3.A9buts"></span>Formation et débuts</h3></div>
<p>Tout jeune, Raymond Devos découvre son don pour raconter des histoires et captiver son auditoire. Élève à l’<a href="Institution_libre_du_Sacr%C3%A9-C%C5%93ur" title="Institution libre du Sacré-Cœur">Institution libre du Sacré-Cœur</a> à <a href="Tourcoing" title="Tourcoing">Tourcoing</a><sup id="cite_ref-Lafitte_6-0" class="reference"><a href="#cite_note-Lafitte-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, il doit arrêter ses études à treize ans à cause des ennuis financiers familiaux, devant ainsi renoncer à assouvir sa soif de connaissances. Cela restera comme son plus grand regret et contribuera à une posture d’éternel étudiant, resté fasciné par le savoir.
</p><p>C’est donc par lui-même qu’il parfait sa culture et sa maîtrise de la langue française et de la <a href="Musique" title="Musique">musique</a>. Son univers familial le prédispose à jongler avec la musique. Son père joue de l’<a href="Orgue" title="Orgue">orgue</a> et du <a href="Piano" title="Piano">piano</a>, sa mère du <a href="Violon" title="Violon">violon</a> et de la <a href="Mandoline" title="Mandoline">mandoline</a>, son oncle de la <a href="Clarinette" title="Clarinette">clarinette</a>. Il apprend lui-même à jouer d'instruments divers : la clarinette, le piano, la <a href="Harpe" title="Harpe">harpe</a>, la <a href="Guitare" title="Guitare">guitare</a>, le <a href="Concertina" title="Concertina">concertina</a>, la <a href="Trompette" title="Trompette">trompette</a>, la <a href="Scie_musicale" title="Scie musicale">scie musicale</a>, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr><sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>L'entreprise de son père ayant fait faillite, Raymond et sa famille sont contraints de déménager en banlieue parisienne, où ils vivent dans des conditions difficiles. Avec sa ferme volonté de devenir artiste, il est admiratif des spectacles de rue, comme ceux des <a href="Forain" title="Forain">forains</a>, <a href="Place_de_la_Bastille" title="Place de la Bastille">place de la Bastille</a> : « Ils retiraient le <a href="Cadenas" title="Cadenas">cadenas</a> qui enchaînait leur matériel à longueur d’année et ils sortaient le tapis, le poids, les instruments pour haranguer la foule : Attention mesdames et messieurs, le spectacle va commencer. »
</p><p>En attendant d’être artiste, il exerce divers petits métiers, notamment : coursier en <a href="Triporteur" title="Triporteur">triporteur</a>, <a href="Libraire" title="Libraire">libraire</a>, crémier aux <a href="Halles_de_Paris" title="Halles de Paris">Halles</a>, où il doit mirer les œufs… Mais pendant la guerre, Raymond Devos est requis par le <a href="Service_du_travail_obligatoire_(France)" title="Service du travail obligatoire (France)">Service du travail obligatoire</a> (STO). Il garde le moral en proposant des spectacles à ses compagnons grâce aux instruments de fortune qu’il a pu emporter avec lui. « Lorsque j’ai été déporté du travail en <a href="Allemagne" title="Allemagne">Allemagne</a>, je côtoyais quotidiennement des hommes de nationalités différentes. Avec des rudiments de langue <a href="Allemand" title="Allemand">allemande</a>, on tentait de se faire comprendre. Mais il y avait aussi les gestes, une attitude, un regard qui ajoutaient aux efforts relationnels. » Il enrichit ainsi son bagage d’une nouvelle expérience, celle de <a href="Mime" title="Mime">mime</a>, qu’il va parfaire, après guerre, à l’école d’<a href="%C3%89tienne_Decroux" title="Étienne Decroux">Étienne Decroux</a>, où il rencontre <a href="Marcel_Marceau" title="Marcel Marceau">Marcel Marceau</a><sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Il prend ensuite des cours de <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre" title="Théâtre">théâtre</a> auprès de <a href="Tania_Balachova" title="Tania Balachova">Tania Balachova</a> et d’<a href="Henri_Rollan" title="Henri Rollan">Henri Rollan</a>, dont le cours d’art dramatique se tient au <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_du_Vieux-Colombier" title="Théâtre du Vieux-Colombier">Théâtre du Vieux-Colombier</a>. Il joue dans <i><a href="Le_M%C3%A9decin_malgr%C3%A9_lui" title="Le Médecin malgré lui">Le Médecin malgré lui</a></i> et <i><a href="Knock_ou_le_Triomphe_de_la_m%C3%A9decine" title="Knock ou le Triomphe de la médecine">Knock</a></i>. Pensionnaire de la compagnie <a href="Jacques_Fabbri" title="Jacques Fabbri">Jacques Fabbri</a>, on le voit dans <i><a href="La_Rechute_ou_la_Vertu_en_danger" title="La Rechute ou la Vertu en danger">La Vertu en danger</a></i>, <i><a href="Les_Hussards_(pi%C3%A8ce_de_th%C3%A9%C3%A2tre)" title="Les Hussards (pièce de théâtre)">Les Hussards</a></i>, <i>Les Fantômes</i>, <i>La famille d’Arlequin</i><sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Carrière"><span id="Carri.C3.A8re"></span>Carrière</h3></div>
<p>En 1948, Raymond Devos monte un numéro burlesque « les trois cousins », avec <a href="Andr%C3%A9_Gille" title="André Gille">André Gille</a> et Georges Denis. Les trois partenaires se produisent au club <a href="Le_Vieux_Colombier" title="Le Vieux Colombier">Le Vieux Colombier</a> (club de jazz, distinct du théâtre du Vieux-Colombier)<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et à <a href="La_Rose_rouge_(cabaret-th%C3%A9%C3%A2tre)" title="La Rose rouge (cabaret-théâtre)">La Rose rouge</a>. Un duo avec Robert Verbeke succède ensuite au trio : « Les pinsons » se produisent à l’<a href="ABC_(music-hall)" title="ABC (music-hall)">ABC</a> et aux <a href="Les_Trois_Baudets" title="Les Trois Baudets">Trois-Baudets</a> en chantant des parodies comiques de chansons de cow-boy.
</p><p>Mais c’est au hasard d’une tournée théâtrale des villes-casinos avec la compagnie de <a href="Jacques_Fabbri" title="Jacques Fabbri">Jacques Fabbri</a>, à <a href="Biarritz" title="Biarritz">Biarritz</a>, qu’il découvre l’absurde et le comique de situation. Interrogeant un maître d’hôtel, « Je voudrais voir la mer », il se voit répondre « Vous n’y pensez pas, elle est démontée<sup id="cite_ref-ina_12-0" class="reference"><a href="#cite_note-ina-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ». « Quand la remontera-t-on ? »<sup id="cite_ref-ina_12-1" class="reference"><a href="#cite_note-ina-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> insiste-t-il. « C’est une question de temps »… Ces quatre répliques lui donnent la matière à un sketch, <i>La mer</i>, puis bientôt à un autre, <i>Le car pour Caen</i>.
</p><p>C’est au cabaret « Le Cheval d’Or », d’abord, puis à <a href="L'%C3%89cluse_(cabaret)" title="L'Écluse (cabaret)">L'Écluse</a> et aux « Trois-baudets » qu’il teste ses premiers sketchs et le personnage qui allait, au fil du temps, séduire le public. Remarqué par <a href="Maurice_Chevalier" title="Maurice Chevalier">Maurice Chevalier</a>, il passe en première partie de son spectacle à l’<a href="Alhambra_(Paris)" title="Alhambra (Paris)">Alhambra</a> et y gagne le début de la consécration. Son sketch <i>Le Plaisir des sens</i> le rend célèbre : « Mais dis-moi laitier, ton lait va tourner !<sup id="cite_ref-ina_12-2" class="reference"><a href="#cite_note-ina-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> », apostrophe à laquelle le laitier en question, pris sur un rond-point ne donnant que sur des sens interdits, répond par « T’en fais pas, je fais mon beurre<sup id="cite_ref-ina_12-3" class="reference"><a href="#cite_note-ina-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ».
</p><p>Accompagné d'un fidèle pianiste et partenaire, Jean-Michel Thierry puis Hervé Guido, Raymond Devos multiplie alors les apparitions dans les salles de spectacles et bientôt les plus grandes (<a href="Bobino" title="Bobino">Bobino</a>, <a href="Olympia_(Paris)" title="Olympia (Paris)">l'Olympia</a>) se le disputent. Son spectacle s’enrichit sans cesse : mime, comédien, musicien, jongleur, équilibriste sur monocycle, prestidigitateur… Il jongle aussi bien avec de petites balles qu’avec des boules de cinq kilogrammes. Ses prouesses physiques sur scène suscitent l’étonnement puis le rire, en regard de sa silhouette rebondie, avec son pantalon retenu sous le ventre par des bretelles.
</p><p>Raymond Devos triomphe par la suite à la télévision, dans <a href="Italiques_(%C3%A9mission_de_t%C3%A9l%C3%A9vision)" title="Italiques (émission de télévision)"><i>Italiques</i></a> face à <a href="Georges_Mathieu_(artiste)" title="Georges Mathieu (artiste)">Georges Mathieu</a> pour la présentation du film <i><a href="La_Raison_du_plus_fou" title="La Raison du plus fou">La Raison du plus fou</a></i> de <a href="Fran%C3%A7ois_Reichenbach" title="François Reichenbach">François Reichenbach</a><sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et sera régulièrement invité par <a href="Jacques_Chancel" title="Jacques Chancel">Jacques Chancel</a> dans son <i><a href="Le_Grand_%C3%89chiquier_(%C3%A9mission_de_t%C3%A9l%C3%A9vision)" title="Le Grand Échiquier (émission de télévision)">Grand Échiquier</a></i>, avec notamment une émission où <a href="Georges_Brassens" title="Georges Brassens">Georges Brassens</a> improvise <i>Les Copains d'abord</i> avec <a href="Lino_Ventura" title="Lino Ventura">Lino Ventura</a>, Raymond Devos et <a href="Les_Compagnons_de_la_chanson" title="Les Compagnons de la chanson">Les Compagnons de la chanson</a><sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Contemporain de <a href="Fernand_Raynaud" title="Fernand Raynaud">Fernand Raynaud</a>, qui partage avec lui sa passion du mime, Raymond Devos a un humour qui peut porter l'auditoire vers des accents <a href="M%C3%A9taphysique" title="Métaphysique">métaphysiques</a> (<a href="Friedrich_Nietzsche" title="Friedrich Nietzsche">Friedrich Nietzsche</a>), comme lorsqu'il explique que <span class="citation">« Si on peut trouver moins que <a href="Rien" title="Rien">rien</a>, c'est que rien vaut déjà quelque chose »</span> ou que <span class="citation">« Pour trois fois <a href="Rien" title="Rien">rien</a>, on peut déjà acheter quelque chose »</span>.
</p><p>Ses références littéraires sont <a href="Gaston_Bachelard" title="Gaston Bachelard">Gaston Bachelard</a> et <a href="Marcel_Aym%C3%A9" title="Marcel Aymé">Marcel Aymé</a>. Ses inspirateurs et modèles sont <a href="Tristan_Bernard" title="Tristan Bernard">Tristan Bernard</a>, <a href="Alphonse_Allais" title="Alphonse Allais">Alphonse Allais</a>, <a href="Alfred_Jarry" title="Alfred Jarry">Alfred Jarry</a>, <a href="Boris_Vian" title="Boris Vian">Boris Vian</a> avec lequel Devos a travaillé, <a href="Raymond_Queneau" title="Raymond Queneau">Raymond Queneau</a> — sans oublier <a href="Charlie_Chaplin" title="Charlie Chaplin">Charlie Chaplin</a>, <a href="Jacques_Tati" title="Jacques Tati">Jacques Tati</a>, <a href="Pierre_%C3%89taix" title="Pierre Étaix">Pierre Etaix</a> et les grands clowns comme <a href="Foottit" title="Foottit">Foottit et Chocolat</a>, <a href="Grock" title="Grock">Grock</a>, les <a href="Famille_Fratellini" title="Famille Fratellini">Fratellini</a> ou <a href="Pipo_(clown)" title="Pipo (clown)">Pipo</a>.
</p><p>Raymond Devos évoque longuement son maître <a href="%C3%89tienne_Decroux" title="Étienne Decroux">Étienne Decroux</a> dans l'émission de Jean-Pierre Pagliano « Profils perdus : Étienne Decroux » (France Culture, 5 et <time class="nowrap" datetime="1992-11-12" data-sort-value="1992-11-12">12 novembre 1992</time>)<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Vie_privée_et_fin_de_vie"><span id="Vie_priv.C3.A9e_et_fin_de_vie"></span>Vie privée et fin de vie</h3></div>
<p>Raymond Devos se marie le <time class="nowrap" datetime="1959-04-30" data-sort-value="1959-04-30">30 avril 1959</time> avec Simone Beguin, qui meurt en 1999. Le couple n’a pas eu d’enfants<sup id="cite_ref-Lafitte_6-1" class="reference"><a href="#cite_note-Lafitte-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<p>Victime d’un <a href="Accident_vasculaire_c%C3%A9r%C3%A9bral" title="Accident vasculaire cérébral">accident vasculaire cérébral</a> en <time class="nowrap" datetime="2005-12" data-sort-value="2005-12">décembre 2005</time>, de nouveau hospitalisé en <time class="nowrap" datetime="2006-02" data-sort-value="2006-02">février 2006</time> pour la même raison à l’<a href="H%C3%B4pital_de_la_Salp%C3%AAtri%C3%A8re" title="Hôpital de la Salpêtrière">hôpital de la Pitié-Salpêtrière</a> à <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>, il meurt chez lui, dans la matinée du <time class="nowrap" datetime="2006-06-15" data-sort-value="2006-06-15">15 juin 2006</time> des suites d’une crise d’<a href="%C5%92d%C3%A8me_aigu_du_poumon" title="Œdème aigu du poumon">œdème aigu du poumon</a>, entouré de sa sœur Cécile, de son neveu Jean-Louis, et de son secrétaire particulier Pierre Herran. Ses funérailles ont lieu le 19 juin en l’église de <a href="Saint-R%C3%A9my-l%C3%A8s-Chevreuse" title="Saint-Rémy-lès-Chevreuse">Saint-Rémy-lès-Chevreuse</a> (où il résidait depuis 1963), en présence de nombreuses personnalités, au premier rang desquelles le <a href="Liste_des_ministres_fran%C3%A7ais_de_la_Culture" class="mw-redirect" title="Liste des ministres français de la Culture">ministre de la Culture</a> <a href="Renaud_Donnedieu_de_Vabres" title="Renaud Donnedieu de Vabres">Renaud Donnedieu de Vabres</a><sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>L’hospitalisation et la succession de Devos donnent lieu à une bataille judiciaire entre la famille de l’humoriste et Marie-Christine Roger alias Samantha Lemonnier<sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Installée en octobre 2005 au domicile de l'artiste à <a href="Saint-R%C3%A9my-l%C3%A8s-Chevreuse" title="Saint-Rémy-lès-Chevreuse">Saint-Rémy-lès-Chevreuse</a> après qu’il a fait une chute dans sa salle de bains, elle prend en charge la santé du malade, écarte l'entourage qui pourrait s'immiscer entre l’humoriste et elle<sup id="cite_ref-17" class="reference"><a href="#cite_note-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle prétend avoir été sa dernière compagne, avoir même été sa maîtresse du temps de Simone, mais elle est qualifiée par les experts judiciaires de <span class="citation">« théâtrale, mythomane voire affabulatrice<sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> »</span> ; elle est condamnée en 2009 pour <span class="citation">« usurpation du titre de docteur en médecine<sup id="cite_ref-19" class="reference"><a href="#cite_note-19"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> »</span>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Belge_ou_Français_?"><span id="Belge_ou_Fran.C3.A7ais_.3F"></span>Belge ou Français ?</h3></div>
<p>« Devos » en <a href="N%C3%A9erlandais" title="Néerlandais">néerlandais</a> signifie « le renard ». Mais Raymond Devos est d’origine <a href="France" title="France">française</a>, en témoignent son père né à <a href="Tourcoing" title="Tourcoing">Tourcoing</a> en 1887, son grand-père Louis Devos, né à <a href="Bousbecque" title="Bousbecque">Bousbecque</a> en 1841 et sa mère <a href="Bretons" title="Bretons">bretonne</a> de <a href="Vitr%C3%A9_(Ille-et-Vilaine)" title="Vitré (Ille-et-Vilaine)">Vitré</a>, tous français.
</p><p>À sa naissance à <a href="Mouscron" title="Mouscron">Mouscron</a> en <a href="Belgique" title="Belgique">Belgique</a>, à deux pas de la frontière avec la France, son père le déclare à la <a href="Maison_communale" title="Maison communale">maison communale</a> de cette ville où ses parents avaient alors une propriété, le château de Tourelles. Il demeure cependant de nationalité française, comme la loi le permettait à l'époque<sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Dans son livre <i>Il n'y a pas de quoi rire</i>, l'humoriste ironise sur cette ambiguïté avec sa verve coutumière : <span class="citation">« Je suis né avec un pied en Belgique et un pied en France, c’est pour cela que je marche les pieds écartés<sup id="cite_ref-21" class="reference"><a href="#cite_note-21"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. »</span> Il met cependant un terme à cette ambiguïté, dès la ligne suivante : <span class="citation">« Moi, je m'appelle Devos. Ça veut dire « renard » en flamand mais je suis français ! Mon pianiste s'appelle Dupont et il est belge… Je sais que j'ai l'air de faire un numéro mais c'est la pure vérité ! Je suis français, j'ai toujours été français et tout le monde me prend pour un Belge, que voulez-vous que je vous dise ? Ce sera ainsi jusqu'à ma mort<sup id="cite_ref-22" class="reference"><a href="#cite_note-22"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. »</span>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Spectacles">Spectacles</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liste_des_sketchs">Liste des sketchs</h3></div>
<p><i>Par ordre alphabétique</i>
</p>
<div style="column-count:4;margin:.3em 0;" class="colonnes"><div style="margin:-.3em 0;">
<ul><li>À la lumière des événements</li>
<li>À propos</li>
<li>À tort ou à raison</li>
<li>Airs de Paris</li>
<li>Alienor's rag</li>
<li>Apparition-disparition</li>
<li>Atome</li>
<li>Auditions</li>
<li>Auto-présentation</li>
<li>Bric à brac</li>
<li>Ça fait déguisé</li>
<li>Ça n'a pas de sens</li>
<li>Ça peut se dire, ça ne peut pas se faire</li>
<li>Caen</li>
<li>Campagne de propreté</li>
<li>Ceinture de sécurité</li>
<li>Chacun son tour</li>
<li>Chœurs de la police</li>
<li>Clarinette molle</li>
<li>Concertina</li>
<li>Culture mimique</li>
<li>Culture physique</li>
<li>Dans un salon</li>
<li>Dardanella</li>
<li>Dégoûtant personnage</li>
<li>Dissolution de l'orchestre</li>
<li>Doublé par ses doubles</li>
<li>Echange de veste</li>
<li>En aparté</li>
<li>En coup de vent</li>
<li>Entre parenthèses</li>
<li>Et vous demandez si ça va ?</li>
<li>Face au miroir</li>
<li>Faites l'amour, ne faites pas la guerre</li>
<li>Faux pas</li>
<li>Final</li>
<li>Gags à gogo</li>
<li>Genèse délinquante</li>
<li>Gloire post-mortem</li>
<li>Grotesque et ridicule</li>
<li>Hai Kai</li>
<li>Histoire d'audition</li>
<li>Il a plus d'imagination</li>
<li>Il y a des choses bizarres</li>
<li>Il y a quelqu'un derrière</li>
<li>Il y en a un de nous quatre</li>
<li>J'ai des doutes</li>
<li>J'ai du printemps dans les doigts de pieds</li>
<li>J'ai le faux rire</li>
<li>Je déteste être chez moi</li>
<li>Je me suis fait tout seul</li>
<li>Je roule pour vous</li>
<li>Je suis un imbécile</li>
<li>Je suis un relativiste</li>
<li>Je zappe</li>
<li>Jeanne d'Arc</li>
<li>J'en ris, j'en pleure</li>
<li>Jésus revient</li>
<li>Jeu de tomates</li>
<li>Jeux de mains</li>
<li>J'fous le camp</li>
<li>L’hommaginaire</li>
<li>La chute ascensionnelle</li>
<li>La course</li>
<li>La croisière</li>
<li>La danseuse entre et sort de scène</li>
<li>La dernière heure</li>
<li>La descente du LEM</li>
<li>La fleuriste</li>
<li>La flûte</li>
<li>La grande Clémence</li>
<li>La jota, c'est ça</li>
<li>La leçon de guitare</li>
<li>La leçon de guitare (le mari et la femme)</li>
<li>La leçon du petit motard</li>
<li>La lecture des journaux</li>
<li>La mer démontée</li>
<li>La montre</li>
<li>La multiplication des bouteilles</li>
<li>La nature est bien faite</li>
<li>La part du fou</li>
<li>La petite formation</li>
<li>La porte</li>
<li>La poule</li>
<li>La protection des espaces vides</li>
<li>La quatrième dimension</li>
<li>La survie du squelette</li>
<li>La télépathie</li>
<li>La Truite de Schubert</li>
<li>L'accident assuré</li>
<li>L'accident évité de justesse</li>
<li>L'anti-matière</li>
<li>L'apparition de la parente</li>
<li>L'artiste</li>
<li>L'auréole</li>
<li>L'auteur critique ou un cas de dédoublement</li>
<li>L'autonomie du Nord</li>
<li>L'auto-stoppeur</li>
<li>Le bilboquet</li>
<li>Le bout du bout</li>
<li>Le bureau des identités</li>
<li>Le cavalier sur sa monture</li>
<li>Le chanteur de charme</li>
<li>Le clairon</li>
<li>Le clou, la scie</li>
<li>Le commissariat</li>
<li>Le courant d'air</li>
<li>Le cri d'alarme</li>
<li>Le doigt cassé</li>
<li>Le dompteur Jekyll et son lion Hyde</li>
<li>Le fils d'Abraham</li>
<li>Le flux et le reflux</li>
<li>Le Français conscient</li>
<li>Le gala de la police</li>
<li>Le grimacier</li>
<li>Le guide</li>
<li>Le lever du roi</li>
<li>Le lion</li>
<li>Le manège</li>
<li>Le mille-feuille</li>
<li>Le montreur de marionnettes</li>
<li>Le mot de passe</li>
<li>Le mur d'incompréhension</li>
<li>Le musicien sur les verres</li>
<li>Le narcissisme</li>
<li>Le numéro des œufs sur le plat</li>
<li>Le parapsychologue et l'artiste</li>
<li>Le penseur</li>
<li>Le petit pithécanthrope</li>
<li>Le petit poussin</li>
<li>Le petit violon</li>
<li>Le pied</li>
<li>Le pied de vigne</li>
<li>Le plaisir des sens</li>
<li>Le Pont-Neuf</li>
<li>Le portier</li>
<li>Le possédé du percepteur</li>
<li>Le pot de grès</li>
<li>Le prix de l'essence</li>
<li>Le progrès c'est formidable</li>
<li>Le rire à la clarinette</li>
<li>Le rire physiologique</li>
<li>Le rire primitif</li>
<li>Le savoir-choir</li>
<li>Le si est là</li>
<li>Le souffle à dérouler les cors</li>
<li>Le temps d'une révolution</li>
<li>Le thon</li>
<li>Le trombone</li>
<li>Le trou du souffleur</li>
<li>Le vendeur chef</li>
<li>Le vent de la révolte</li>
<li>Le vieux Léon</li>
<li>Le vieux prodige</li>
<li>Le visage en feu</li>
<li>Les adieux anticipés</li>
<li>Les antipodes</li>
<li>Les balles à blanc</li>
<li>Les cerceaux</li>
<li>Les chansons que je ne chante pas</li>
<li>Les choses qui disparaissent</li>
<li>Les contraventions</li>
<li>Les deux bouts du clavier</li>
<li>Les enfants</li>
<li>Les foulards</li>
<li>Les gens sont très marqués par ce qu'ils font</li>
<li>Les langues étrangères</li>
<li>Les manifestations</li>
<li>Les neuf veaux</li>
<li>Les objets inanimés</li>
<li>Les œufs sur le plat</li>
<li>Les ombres d'antan</li>
<li>Les oublis</li>
<li>Les parcmètres</li>
<li>Les petites annonces</li>
<li>Les pieds dans le plat ou le nain et le géant</li>
<li>Les poches sous les yeux</li>
<li>Les prénoms</li>
<li>Les six jours</li>
<li>Les virages</li>
<li>L'esprit faussé</li>
<li>L'esprit malin</li>
<li>L'état de poussière</li>
<li>L'étrange comportement de mes plantes</li>
<li>L'homme existe, je l'ai rencontré</li>
<li>L'homme qui fait la valise</li>
<li>L'horoscope</li>
<li>Lilette</li>
<li>L'inconnu du 11 novembre</li>
<li>L'instrument de l'alternance</li>
<li>L'ombre de soi-même</li>
<li>L'ordre et le désordre ou le tiercé</li>
<li>Ma deux bœufs</li>
<li>Ma femme</li>
<li>Matière à rire</li>
<li>Mésaventure extraterrestre</li>
<li>Métempsychose</li>
<li>Migraine infernale</li>
<li>Minorités agissantes</li>
<li>Mon chien c'est quelqu'un</li>
<li>Mon lion</li>
<li>Mon petit train de vie</li>
<li>Mon temps à moi sur la terre</li>
<li>Mourir pour vous</li>
<li>Musique caressante</li>
<li>Napoléon</li>
<li>Nounours</li>
<li>Où courent-ils?</li>
<li>Ouï-dire (prêter l'oreille)</li>
<li>Ouverture</li>
<li>Parler pour ne rien dire</li>
<li>Parlez-moi d'amour</li>
<li>Passé décomposé</li>
<li>Petits travers</li>
<li>Plaisir d'amour</li>
<li>Poète et paysan</li>
<li>Point de tête</li>
<li>Pour gagner la Marne</li>
<li>Qu'est-ce qui vous arrive?</li>
<li>Qui tuer?</li>
<li>Racisme, xénophobie</li>
<li>Regards d'intelligence</li>
<li>Rêver en musique</li>
<li>Salut l'harpiste</li>
<li>S'arrêter de vieillir</li>
<li>Sauver la face</li>
<li>Sauvetage</li>
<li>Sens dessus dessous</li>
<li>Sévère mais juste</li>
<li>Sex shop</li>
<li>Show time rag</li>
<li>Si on m'avait aidé</li>
<li>Suicide spectaculaire</li>
<li>Supporter l'imaginaire</li>
<li>Sursaut</li>
<li>Suspense</li>
<li>Tours de clefs</li>
<li>Tout craque</li>
<li>Tout va trop vite</li>
<li>Tricherie</li>
<li>Tu as les yeux bleus</li>
<li>Un ange passe</li>
<li>Vacances</li>
<li>Welcome on board</li>
<li>Y'a d'la joie sur fond de tristesse</li></ul>
</div></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Théâtre"><span id="Th.C3.A9.C3.A2tre"></span>Théâtre</h3></div>
<div style="column-count:2;margin:.3em 0;" class="colonnes"><div style="margin:-.3em 0;">
<ul><li><a href="1948_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1948 au théâtre">1948</a> : <i>Le Cirque aux illusions</i> de René Aubert, mise en scène <a href="Jan_Doat" title="Jan Doat">Jan Doat</a>, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_Mouffetard" title="Théâtre Mouffetard">Théâtre Mouffetard</a></li>
<li><a href="1949_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1949 au théâtre">1949</a> : <i>La Dame d’Avignon</i> de <a href="Jean-Charles_Pichon" title="Jean-Charles Pichon">Jean-Charles Pichon</a>, mise en scène <a href="France_Guy" title="France Guy">France Guy</a>, Théâtre Mouffetard</li>
<li><a href="1950_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1950 au théâtre">1950</a> : <i>Poof</i> d'<a href="Armand_Salacrou" title="Armand Salacrou">Armand Salacrou</a>, mise en scène <a href="Yves_Robert_(r%C3%A9alisateur)" title="Yves Robert (réalisateur)">Yves Robert</a>, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_%C3%89douard-VII" title="Théâtre Édouard-VII">Théâtre Édouard-VII</a></li>
<li><a href="1953_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1953 au théâtre">1953</a> : <i><a href="Les_Hussards_(pi%C3%A8ce_de_th%C3%A9%C3%A2tre)" title="Les Hussards (pièce de théâtre)">Les Hussards</a></i> de <a href="Pierre-Aristide_Br%C3%A9al" title="Pierre-Aristide Bréal">Pierre-Aristide Bréal</a>, mise en scène <a href="Jacques_Fabbri" title="Jacques Fabbri">Jacques Fabbri</a>, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_des_Noctambules" title="Théâtre des Noctambules">Théâtre des Noctambules</a></li>
<li><a href="1954_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1954 au théâtre">1954</a> : <i>Le Fantôme</i> d'après <a href="Plaute" title="Plaute">Plaute</a>, mise en scène <a href="Jacques_Fabbri" title="Jacques Fabbri">Jacques Fabbri</a>, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_de_l'Atelier" title="Théâtre de l'Atelier">Théâtre de l'Atelier</a></li>
<li>1954 : <i>Les Hussards</i> de Pierre-Aristide Bréal, mise en scène <a href="Jacques_Fabbri" title="Jacques Fabbri">Jacques Fabbri</a>, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_des_C%C3%A9lestins" title="Théâtre des Célestins">Théâtre des Célestins</a></li>
<li><a href="1955_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1955 au théâtre">1955</a> : <i>La Famille Arlequin</i> de <a href="Claude_Santelli" title="Claude Santelli">Claude Santelli</a>, mise en scène <a href="Jacques_Fabbri" title="Jacques Fabbri">Jacques Fabbri</a>, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_du_Vieux-Colombier" title="Théâtre du Vieux-Colombier">Théâtre du Vieux-Colombier</a></li>
<li><a href="1958_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1958 au théâtre">1958</a> : <i>La Galette des rois</i> de Jean-Bernard Marais, mise en scène de l'auteur, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_Lancry" title="Théâtre Lancry">Théâtre Lancry</a></li>
<li><a href="1961_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1961 au théâtre">1961</a> : <i>Les Pupitres</i> de Raymond Devos, mise en scène de l'auteur, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_Fontaine" title="Théâtre Fontaine">Théâtre Fontaine</a></li>
<li><a href="1967_au_th%C3%A9%C3%A2tre" title="1967 au théâtre">1967</a> : <i>Extra-Muros</i> de Raymond Devos, mise en scène de l'auteur, <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_des_Vari%C3%A9t%C3%A9s" title="Théâtre des Variétés">Théâtre des Variétés</a></li></ul>
</div></div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Publications">Publications</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Recueils_de_sketches">Recueils de sketches</h3></div>
<div style="column-width:30em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li><a href="1968_en_litt%C3%A9rature" title="1968 en littérature">1968</a> : <i>Ça n’a pas de sens</i></li>
<li><a href="1976_en_litt%C3%A9rature" title="1976 en littérature">1976</a> : <i>Sens dessus dessous</i></li>
<li><a href="1989_en_litt%C3%A9rature" title="1989 en littérature">1989</a> : <i>À plus d’un titre</i> (<a href="Pocket" title="Pocket">Pocket</a>)</li>
<li><a href="1991_en_litt%C3%A9rature" title="1991 en littérature">1991</a> : <i>Matière à rire, l’intégrale</i> (Orban) <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2855-656083</span>)</small> (regroupe les trois ouvrages précédents)</li>
<li><a href="1996_en_litt%C3%A9rature" title="1996 en littérature">1996</a> : <i>Un jour sans moi</i> (<a href="Plon" title="Plon">Plon</a>)</li>
<li><a href="2007_en_litt%C3%A9rature" title="2007 en littérature">2007</a> : <i>Rêvons de mots</i> (Le Livre de Poche)</li>
<li><i>Parler pour ne rien dire</i></li>
<li><i>Ouïe Dire</i> (tiré de <i>À plus d’un titre</i>)</li>
<li><i>Jeux de mains</i></li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Romans">Romans</h3></div>
<ul><li><a href="2002_en_litt%C3%A9rature" title="2002 en littérature">2002</a> : <i>Les Quarantièmes délirants</i>, <a href="Le_Cherche_midi" title="Le Cherche midi">Le Cherche-Midi Éditeur</a> (ainsi qu’en <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Livre de poche</a> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-253-15574-8</span>)</small>)</li>
<li><a href="2003_en_litt%C3%A9rature" title="2003 en littérature">2003</a> : <i>Une chenille nommée Vanessa</i>, Le Cherche-Midi Éditeur (avec des dessins de <a href="Yves_Saint_Laurent" title="Yves Saint Laurent">Yves Saint Laurent</a>)</li>
<li><a href="2005_en_litt%C3%A9rature" title="2005 en littérature">2005</a> : <i>Sans titre de noblesse</i>, Le Cherche-Midi Éditeur</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Filmographie">Filmographie</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Cinéma"><span id="Cin.C3.A9ma"></span>Cinéma</h3></div>
<div style="column-width:30em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li><a href="1957_au_cin%C3%A9ma" title="1957 au cinéma">1957</a> : <i><a href="La_Cravate_(film%2C_1957)" title="La Cravate (film, 1957)">La Cravate</a></i> - court métrage - d'<a href="Alejandro_Jodorowsky" title="Alejandro Jodorowsky">Alejandro Jodorowsky</a></li>
<li>1957 : <i><a href="Ce_joli_monde" title="Ce joli monde">Ce joli monde</a></i> de <a href="Carlo_Rim" title="Carlo Rim">Carlo Rim</a></li>
<li><a href="1958_au_cin%C3%A9ma" title="1958 au cinéma">1958</a> : <i><a href="Le_Sicilien_(film%2C_1958)" title="Le Sicilien (film, 1958)">Le Sicilien</a></i> de <a href="Pierre_Chevalier_(r%C3%A9alisateur)" title="Pierre Chevalier (réalisateur)">Pierre Chevalier</a></li>
<li><a href="1959_au_cin%C3%A9ma" title="1959 au cinéma">1959</a> : <i><a href="Vous_n'avez_rien_%C3%A0_d%C3%A9clarer_%3F_(film%2C_1959)" title="Vous n'avez rien à déclarer ? (film, 1959)">Vous n'avez rien à déclarer ?</a></i>, de <a href="Cl%C3%A9ment_Duhour" title="Clément Duhour">Clément Duhour</a></li>
<li>1959 : <i><a href="Le_travail_c'est_la_libert%C3%A9" title="Le travail c'est la liberté">Le travail c'est la liberté</a></i> de <a href="Louis_Grospierre" title="Louis Grospierre">Louis Grospierre</a></li>
<li><a href="1963_au_cin%C3%A9ma" title="1963 au cinéma">1963</a> : <i><a href="Tartarin_de_Tarascon_(film%2C_1962)" title="Tartarin de Tarascon (film, 1962)">Tartarin de Tarascon</a></i>, de <a href="Francis_Blanche" title="Francis Blanche">Francis Blanche</a></li>
<li><a href="1965_au_cin%C3%A9ma" title="1965 au cinéma">1965</a> : <i><a href="Pierrot_le_Fou" title="Pierrot le Fou">Pierrot le Fou</a></i>, de <a href="Jean-Luc_Godard" title="Jean-Luc Godard">Jean-Luc Godard</a>.</li>
<li><a href="1972_au_cin%C3%A9ma" title="1972 au cinéma">1972</a> : <i><a href="La_Raison_du_plus_fou" title="La Raison du plus fou">La Raison du plus fou</a></i>, de Raymond Devos et <a href="Fran%C3%A7ois_Reichenbach" title="François Reichenbach">François Reichenbach</a>, où il est aussi coauteur, <a href="Dialogue" title="Dialogue">dialoguiste</a> et <a href="Acteur" title="Acteur">acteur</a>.</li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Télévision"><span id="T.C3.A9l.C3.A9vision"></span>Télévision</h3></div>
<div style="column-width:30em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li>1958 : <i><a href="36_chandelles" title="36 chandelles">Trente-six chandelles</a></i>, <a href="RTF_T%C3%A9l%C3%A9vision" title="RTF Télévision">RTF Télévision</a></li>
<li><a href="1959_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1959 à la télévision">1959</a> : <i><a href="La_Cl%C3%A9_des_champs%E2%80%A6" class="mw-redirect" title="La Clé des champs…">La Clé des champs…</a></i>, RTF Télévision</li>
<li><a href="1964_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1964 à la télévision">1964</a> : <i>Pour le plaisir</i>, (Chaîne inconnue)</li>
<li><a href="1969_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1969 à la télévision">1969</a> - <a href="1976_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1976 à la télévision">1976</a> : <i>À bout portant</i>, <a href="La_1%C3%A8re" class="mw-redirect" title="La 1ère">La 1ère</a></li>
<li>1969 : <i>Vocations</i>, RTF Télévision</li>
<li><a href="1976_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1976 à la télévision">1976</a> - <a href="1985_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1985 à la télévision">1985</a> : <i><a href="Apostrophes" title="Apostrophes">Apostrophes</a></i>, <a href="Antenne_2" title="Antenne 2">Antenne 2</a></li>
<li><a href="1977_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1977 à la télévision">1977</a> : <i><a href="30_millions_d'amis" title="30 millions d'amis">30 millions d'amis</a></i>, <a href="TF1" title="TF1">TF1</a></li>
<li><a href="1977_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1977 à la télévision">1977</a> : <i><a href="Un_comique_n%C3%A9" title="Un comique né">Un comique né</a></i>, de <a href="Michel_Polac" title="Michel Polac">Michel Polac</a></li>
<li><a href="1979_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1979 à la télévision">1979</a> : <i><a href="Num%C3%A9ro_un_(%C3%A9mission)" class="mw-redirect" title="Numéro un (émission)">Numéro un</a></i>, TF1</li>
<li><a href="1981_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1981 à la télévision">1981</a> : <i>Quelqu'un</i>, <a href="France_R%C3%A9gions_3" title="France Régions 3">France Régions 3</a></li>
<li><a href="1982_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1982 à la télévision">1982</a> : <i>Troisième rang de face</i>, France Régions 3</li>
<li><a href="1983_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1983 à la télévision">1983</a> : <i><a href="Le_Grand_%C3%89chiquier_(%C3%A9mission_de_t%C3%A9l%C3%A9vision)" title="Le Grand Échiquier (émission de télévision)">Le Grand Échiquier</a></i>, Antenne 2</li>
<li>1983 : <i><a href="Antenne_2_Midi" title="Antenne 2 Midi">Midi 2</a></i>, Antenne 2</li>
<li><a href="1986_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1986 à la télévision">1986</a> : <i>Projection privée</i>, Antenne 2</li>
<li><a href="1989_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1989 à la télévision">1989</a> : <i>Figures</i>, Antenne 2</li>
<li><a href="1991_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1991 à la télévision">1991</a> : <i><a href="Sacr%C3%A9e_Soir%C3%A9e" title="Sacrée Soirée">Sacrée Soirée</a></i>, TF1</li>
<li><a href="1992_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1992 à la télévision">1992</a> : <i><a href="Coucou_c%E2%80%99est_nous_!" class="mw-redirect" title="Coucou c’est nous !">Coucou c’est nous !</a></i>, TF1</li>
<li><a href="1993_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1993 à la télévision">1993</a> : <i>La plus belle nuit de l'Olympia</i>, <a href="France_2" title="France 2">France 2</a></li>
<li><a href="1994_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="1994 à la télévision">1994</a> : <i>C'est votre vie</i>, France 2</li>
<li>1994 : <i><a href="Studio_Gabriel_(%C3%A9mission_de_t%C3%A9l%C3%A9vision)" title="Studio Gabriel (émission de télévision)">Studio Gabriel</a></i>, France 2</li>
<li><a href="2008_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="2008 à la télévision">2008</a> : <i><a href="Les_Grands_du_rire" title="Les Grands du rire">Les Grands du rire</a></i>, <a href="France_3" title="France 3">France 3</a></li>
<li><a href="2011_%C3%A0_la_t%C3%A9l%C3%A9vision" title="2011 à la télévision">2011</a> : <i>Vive la télé</i>, <a href="Paris_Premi%C3%A8re" title="Paris Première">Paris Première</a></li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Chansons">Chansons</h2></div>
<div style="column-width:30em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ol><li><i>Se coucher tard</i></li>
<li><i>Conseil d’une Espagnole à son jardinier</i></li>
<li><i>Souvenir de vacances d’été pourries</i> (<i>Ah quel été !</i>)</li>
<li><i>Le Cordonnier</i></li>
<li><i>Dernier Soupir</i></li>
<li><i>Pas de Java</i></li>
<li><i>À Pierrot</i> (<i>La chanson de Pierrot</i>). Interprète : <a href="F%C3%A9lix_Leclerc" title="Félix Leclerc">Félix Leclerc</a></li>
<li><i>Je hais les haies</i></li>
<li><i>Sans dessus dessous</i></li></ol>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Distinctions">Distinctions</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Récompenses"><span id="R.C3.A9compenses"></span>Récompenses</h3></div>
<div style="column-width:30em;column-count:2;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li>Grand prix du disque de l’<a href="Acad%C3%A9mie_Charles-Cros" title="Académie Charles-Cros">Académie Charles-Cros</a> (1975)</li>
<li><a href="Grand_prix_du_th%C3%A9%C3%A2tre_(Acad%C3%A9mie_fran%C3%A7aise)" class="mw-redirect" title="Grand prix du théâtre (Académie française)">Grand prix du théâtre de l’Académie française</a> (1986)</li>
<li>Trophée de l’humour, au <a href="Qu%C3%A9bec" title="Québec">Québec</a> (1987)</li>
<li>Prix Lumière (premier lauréat du prix récompensant les personnalités du Nord) (1987)</li>
<li><a href="Nuit_des_Moli%C3%A8res" title="Nuit des Molières">Molière</a> du meilleur <i>one-man-show</i> (1989)</li>
<li><a href="Prix_du_Brigadier" title="Prix du Brigadier">Prix du Brigadier</a> (1994) pour son spectacle à l’<a href="Olympia_(Paris)" title="Olympia (Paris)">Olympia</a> et l’ensemble de sa carrière.</li>
<li>Membre de l'<a href="Acad%C3%A9mie_Alphonse-Allais" class="mw-redirect" title="Académie Alphonse-Allais">Académie Alphonse-Allais</a>.</li>
<li><a href="Nuit_des_Moli%C3%A8res" title="Nuit des Molières">Molière</a> d’honneur (2000)</li>
<li>Grand prix de l’humour de la <a href="Soci%C3%A9t%C3%A9_des_auteurs%2C_compositeurs_et_%C3%A9diteurs_de_musique" title="Société des auteurs, compositeurs et éditeurs de musique">SACEM</a> (2001).</li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Décorations"><span id="D.C3.A9corations"></span>Décorations</h3></div>
<div style="column-width:30em;column-count:2;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li><span typeof="mw:File"></span> <a href="Ordre_national_de_la_L%C3%A9gion_d'honneur" title="Ordre national de la Légion d'honneur">Commandeur de la Légion d'honneur</a> (1995). Officier en 1987</li>
<li>Reconnaissance du Mérite artistique, Québec (1996)</li>
<li><span typeof="mw:File"></span> <a href="Ordre_de_L%C3%A9opold" title="Ordre de Léopold">Chevalier de l'ordre de Léopold</a> (2000)<sup id="cite_ref-23" class="reference"><a href="#cite_note-23"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span> <a href="Ordre_national_du_M%C3%A9rite_(France)" title="Ordre national du Mérite (France)">Commandeur de l'ordre national du Mérite</a></li>
<li><span typeof="mw:File"></span> <a href="Ordre_des_Arts_et_des_Lettres" title="Ordre des Arts et des Lettres">Commandeur de l'ordre des Arts et des Lettres</a></li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Musée_Raymond-Devos"><span id="Mus.C3.A9e_Raymond-Devos"></span>Musée Raymond-Devos</h2></div>
<p>La Fondation Raymond-Devos a reconstitué l'univers de l'artiste dans sa maison de <a href="Saint-R%C3%A9my-l%C3%A8s-Chevreuse" title="Saint-Rémy-lès-Chevreuse">Saint-Rémy-lès-Chevreuse</a> (<a href="Yvelines" title="Yvelines">Yvelines</a>) qui devient le <a href="Mus%C3%A9e_Raymond-Devos" title="Musée Raymond-Devos">Musée Raymond-Devos</a> ouvert au grand public le 16 novembre 2016<sup id="cite_ref-24" class="reference"><a href="#cite_note-24"><span class="cite-bracket">[</span>24<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Hommages">Hommages</h2></div>
<p>En hommage à Raymond Devos, le sculpteur <a href="Daniel_Druet" title="Daniel Druet">Daniel Druet</a> réalise une série de portraits en bronze de l'humoriste intitulée « Vers l'éclat »<sup id="cite_ref-25" class="reference"><a href="#cite_note-25"><span class="cite-bracket">[</span>25<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 1981, la <a href="Monnaie_de_Paris" title="Monnaie de Paris">Monnaie de Paris</a> a édité une médaille en bronze, œuvre de <a href="Nicolas_Carrega" class="mw-redirect" title="Nicolas Carrega">Nicolas Carrega</a>, dédiée à Raymond Devos.
</p><p>En 1998, il inaugure sa propre statue à <a href="Rochefort_(Belgique)" title="Rochefort (Belgique)">Rochefort</a> (<a href="Belgique" title="Belgique">Belgique</a>), dans le cadre du <a href="Festival_du_rire_de_Rochefort" title="Festival du rire de Rochefort">Festival du rire de Rochefort</a>.
</p><p>En 2003, le <a href="Minist%C3%A8re_de_la_Culture_(France)" title="Ministère de la Culture (France)">ministère de la Culture et de la Communication</a> français crée le <a href="Prix_Raymond-Devos" title="Prix Raymond-Devos">prix Raymond-Devos</a>, destiné à récompenser un travail d’excellence autour de la <a href="Fran%C3%A7ais" title="Français">langue française</a>. Ce prix a récompensé <a href="Mohamed_Fellag" title="Mohamed Fellag">Mohamed Fellag</a> (2003), <a href="Jean-Loup_Dabadie" title="Jean-Loup Dabadie">Jean-Loup Dabadie</a> (2004), les <a href="Fr%C3%A8res_Taloche" title="Frères Taloche">Frères Taloche</a> (2005), <a href="Pierre_Palmade" title="Pierre Palmade">Pierre Palmade</a> (2006), <a href="Fran%C3%A7ois_Rollin" title="François Rollin">François Rollin</a> (2009), <a href="Vincent_Roca" title="Vincent Roca">Vincent Roca</a> (2011), <a href="Guillaume_Gallienne" title="Guillaume Gallienne">Guillaume Gallienne</a><sup id="cite_ref-devos2012_26-0" class="reference"><a href="#cite_note-devos2012-26"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (2012), <a href="Fran%C3%A7ois_Morel_(acteur)" title="François Morel (acteur)">François Morel</a> (2013), <a href="St%C3%A9phane_De_Groodt" title="Stéphane De Groodt">Stéphane De Groodt</a> (2014), <a href="Jean-Jacques_Vanier" title="Jean-Jacques Vanier">Jean-Jacques Vanier</a> (2015), <a href="Jacques_Bonnaff%C3%A9" title="Jacques Bonnaffé">Jacques Bonnaffé</a> (2016), <a href="Alex_Lutz" title="Alex Lutz">Alex Lutz</a> (2022) et <a href="Muriel_Robin" title="Muriel Robin">Muriel Robin</a> (2022 : Prix du centième anniversaire de Raymond Devos)<sup id="cite_ref-27" class="reference"><a href="#cite_note-27"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Deux écoles primaires à <a href="Mouscron" title="Mouscron">Mouscron</a> et <a href="Saint-Hilaire-de-Chal%C3%A9ons" title="Saint-Hilaire-de-Chaléons">Saint-Hilaire-de-Chaléons</a>, ainsi qu'un collège à <a href="Hem_(Nord)" title="Hem (Nord)">Hem</a> portent son nom.
</p><p>Une revue annuelle s'intitulant <i>Raymond</i> consacrée aux humoristes est publiée depuis 2022. Son titre est un hommage à Raymond Devos<sup id="cite_ref-28" class="reference"><a href="#cite_note-28"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-29" class="reference"><a href="#cite_note-29"><span class="cite-bracket">[</span>29<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style="column-width:30em;"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="E.G2022"><span class="ouvrage" id="Is_R._et_E.G2022">Is R. et <span class="nom_auteur">E.G</span>, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lavoixdunord.fr/1249298/article/2022-11-03/il-aurait-eu-100-ans-raymond-devos-en-cinq-livres"><cite style="font-style:normal;">Il aurait eu 100 ans : Raymond Devos en cinq livres</cite></a> », sur <span class="italique">La Voix du Nord</span>, <time class="nowrap" datetime="2022-11-03" data-sort-value="2022-11-03">3 novembre 2022</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-09-17" data-sort-value="2023-09-17">17 septembre 2023</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Dufour2005"><span class="ouvrage" id="Jean_Dufour2005">Jean Dufour, <cite class="italique">Raymond Devos. Funambule des mots</cite>, <a href="%C3%89ditions_de_l'Archipel" title="Éditions de l'Archipel">Archipel</a>, <time>2005</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 16<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Raymond+Devos.+Funambule+des+mots&rft.pub=Archipel&rft.aulast=Dufour&rft.aufirst=Jean&rft.date=2005&rft.pages=16&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2016">« <cite style="font-style:normal">Raymond Devos : retour sur la carrière de l'humoriste qui jouait avec les mots</cite> », <i>Franceinfo</i>, <time class="nowrap" datetime="2016-11-18" data-sort-value="2016-11-18">18 novembre 2016</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.francetvinfo.fr/culture/raymond-devos-retour-sur-la-carriere-de-l-humoriste-qui-jouait-avec-les-mots_1927727.html">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2016-11-19" data-sort-value="2016-11-19">19 novembre 2016</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Raymond+Devos+%3A+retour+sur+la+carri%C3%A8re+de+l%27humoriste+qui+jouait+avec+les+mots&rft.jtitle=Franceinfo&rft.date=2016-11-18&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span> :<blockquote><p>« Ce brillant élève qui adore apprendre doit quitter l'école à 14 ans après son certificat d'études. »</p></blockquote></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text">Il est fait mention de ce quartier dans la chanson de <a href="Jacques_Brel" title="Jacques Brel">Jacques Brel</a> <i>Les Bourgeois</i></span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text">Raymond Devos a raconté ses souvenirs d’enfance <span class="need_ref" title="Ce passage nécessite une référence." style="cursor:help;">« Si j’ai rêvé de faire du théâtre, c’est parce que mon père nous emmenait au cirque à Mouscron. J’étais fasciné. Avec mes frères, nous avions tracé une piste de cirque dans l’atelier de notre père. »</span><sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[réf. nécessaire]</sup></span>
</li>
<li id="cite_note-Lafitte-6"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="LafitteTaylor2003"><span class="ouvrage" id="Jacques_LafitteStephen_Taylor2003">Jacques Lafitte et Stephen Taylor, <cite class="italique">Who's Who in France</cite>, J. Lafitte, <time>2003</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 645<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Who%27s+Who+in+France&rft.pub=J.+Lafitte&rft.aulast=Lafitte&rft.aufirst=Jacques&rft.au=Stephen+Taylor&rft.date=2003&rft.pages=645&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2017">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.francetvinfo.fr/culture/musique/chanson-francaise/quot-devos-en-musique-s-quot-francois-morel-boris-bergman-mc-jean-gab1-album-hommage-au-musicien-des-mots_3338409.html"><cite style="font-style:normal;">"Devos en musique(s)" : François Morel, Boris Bergman, MC Jean Gab1… album hommage au musicien des mots</cite></a> », sur <span class="italique">Franceinfo</span>, <time class="nowrap" datetime="2017-11-10" data-sort-value="2017-11-10">10 novembre 2017</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-05-27" data-sort-value="2020-05-27">27 mai 2020</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="DevosSéguin1968"><span class="ouvrage" id="Raymond_DevosFernand_Séguin1968">Raymond Devos et Fernand Séguin, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.youtube.com/watch?v=6MKD730s2Bk&ab_channel=archivesRC"><cite style="font-style:normal;">"En 1968, une heure avec Raymond Devos en visite au Québec", Le Sel de la semaine</cite></a> », <time class="nowrap" datetime="1968-05-06" data-sort-value="1968-05-06">6 mai 1968</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-12-10" data-sort-value="2022-12-10">10 décembre 2022</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Chiflet2012"><span class="ouvrage" id="Jean-Loup_Chiflet2012"><a href="Jean-Loup_Chiflet" title="Jean-Loup Chiflet">Jean-Loup Chiflet</a>, <cite class="italique">Dictionnaire amoureux de l'Humour</cite>, <a href="Plon" title="Plon">Plon</a>, <time>2012</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 27<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Dictionnaire+amoureux+de+l%27Humour&rft.pub=Plon&rft.aulast=Chiflet&rft.aufirst=Jean-Loup&rft.date=2012&rft.pages=27&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Dupré1969"><span class="ouvrage" id="Guy_Dupré1969">Guy Dupré, <cite class="italique">Histoire de rire et de pleurer</cite>, <a href="Librairie_Arth%C3%A8me_Fayard" title="Librairie Arthème Fayard">Fayard</a>, <time>1969</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 21<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Histoire+de+rire+et+de+pleurer&rft.pub=Fayard&rft.aulast=Dupr%C3%A9&rft.aufirst=Guy&rft.date=1969&rft.pages=21&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="ClergeatCarlesComolli2011"><span class="ouvrage" id="André_ClergeatPhilippe_CarlesJean-Louis_Comolli2011">André <span class="nom_auteur">Clergeat</span>, Philippe <span class="nom_auteur">Carles</span> et Jean-Louis <span class="nom_auteur">Comolli</span>, <cite class="italique">Le Nouveau dictionnaire du Jazz</cite>, Paris, <a href="Robert_Laffont" title="Robert Laffont">Robert Laffont</a>, <time>2011</time>, 1455 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-221-11592-3</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 1303<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Le+Nouveau+dictionnaire+du+Jazz&rft.place=Paris&rft.pub=Robert+Laffont&rft.aulast=Clergeat&rft.aufirst=Andr%C3%A9&rft.au=Carles%2C+Philippe&rft.au=Comolli%2C+Jean-Louis&rft.date=2011&rft.pages=1303&rft.tpages=1455&rft.isbn=978-2-221-11592-3&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-ina-12"><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ina.fr/contenus-editoriaux/articles-editoriaux/raymond-devos/"><cite style="font-style:normal;">Raymond Devos</cite></a> », sur <span class="italique">ina.fr</span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a> </span><span class="reference-text">Italiques, deuxième chaîne de l'ORTF, 30 mars 1973</span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Gourmellet2014"><span class="ouvrage" id="Simon_Gourmellet2014">Simon Gourmellet, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.francetvinfo.fr/culture/tv/video-la-carriere-de-jacques-chancel-en-cinq-moments-forts_779857.html"><cite style="font-style:normal;">VIDEO. La carrière de Jacques Chancel en cinq moments forts</cite></a> », sur <span class="italique">francetvinfo.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-12-23" data-sort-value="2014-12-23">23 décembre 2014</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2006">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://tempsreel.nouvelobs.com/culture/20060619.OBS2219/obseques-de-raymond-devos-a-saint-remy-les-chevreuse.html"><cite style="font-style:normal;">Obsèques de Raymond Devos à Saint Rémy-lès-Chevreuse</cite></a> », sur <span class="italique">tempsreel.nouvelobs.com</span>, <time class="nowrap" datetime="2006-06-19" data-sort-value="2006-06-19">19 juin 2006</time></span></span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Pascuito2019"><span class="ouvrage" id="Bernard_Pascuito2019"><a href="Bernard_Pascuito" title="Bernard Pascuito">Bernard Pascuito</a>, <cite class="italique">Les héritiers</cite>, éditions Anne Carrière, <time>2019</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 121<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Les+h%C3%A9ritiers&rft.pub=%C3%A9ditions+Anne+Carri%C3%A8re&rft.aulast=Pascuito&rft.aufirst=Bernard&rft.date=2019&rft.pages=121&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-17">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2009">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.leparisien.fr/faits-divers/six-mois-ferme-requis-contre-la-derniere-compagne-de-devos-30-04-2009-498332.php"><cite style="font-style:normal;">Six mois ferme requis contre la dernière «compagne» de Devos</cite></a> », sur <span class="italique">leparisien.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-04-30" data-sort-value="2009-04-30">30 avril 2009</time></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2009">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ladepeche.fr/article/2009/04/30/600225-dix-huit-mois-prison-requis-contre-derniere-compagne-raymond-devos.html"><cite style="font-style:normal;">Dix-huit mois de prison requis contre la dernière compagne de Raymond Devos</cite></a> », sur <span class="italique">ladepeche.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-04-30" data-sort-value="2009-04-30">30 avril 2009</time></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-19">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2009">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ladepeche.fr/article/2009/06/11/622754-derniere-compagne-raymond-devos-condamnee-5-000-euros-amende-sursis.html"><cite style="font-style:normal;">La dernière compagne de Raymond Devos condamnée à 5.000 euros d'amende avec sursis</cite></a> », sur <span class="italique">ladepeche.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-06-11" data-sort-value="2009-06-11">11 juin 2009</time></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lavoixdunord.fr/1249298/article/2022-11-03/il-aurait-eu-100-ans-raymond-devos-en-cinq-livres"><cite style="font-style:normal;">Il aurait eu 100 ans, Raymond Devos en <span title="2,267 962 Kg" style="cursor:help">5</span> livres</cite></a> »</span></span>
</li>
<li id="cite_note-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-21">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2003">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/article/television/11435/envoye-special-raymond-devos-l-acrobate-verbale.html"><cite style="font-style:normal;"><i>Envoyé spécial</i> : Raymond Devos, l'acrobate verbale !</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="Le_Figaro" title="Le Figaro">Le Figaro</a>.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2003-02-12" data-sort-value="2003-02-12">12 février 2003</time></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-22"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-22">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2003">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=kVn0CwAAQBAJ&pg=PT341&lpg=PT341&dq=«+Moi,+je+m’appelle+Devos.+Ça+veut+dire+“renard”+en+flamand+mais+je+suis+français+!+Mon+pianiste+s’appelle+Dupont+et+il+est+belge...+Je+sais+que+j’ai+l’air+de+faire+un+numéro+mais+c’est+la+pure+vérité+!+Je+suis+français,+j’ai+toujours+été+français+et+tout+le+monde+me+prend+pour+un+Belge,+que+voulez-vous+que+je+vous+dise+?+Ce+sera+ainsi+jusqu’à+ma+mort.+»+(in+Il+n’y+a+pas+de+quoi+rire).&source=bl&ots=HqnSZQdmaD&sig=ACfU3U07BIa_GPCcT7zuZi2vg7BJ5jA9sw&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwjAx7mhr7KBAxVuQ6QEHZ9yC4MQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&q=«%20Moi%2C%20je%20m’appelle%20Devos.%20Ça%20veut%20dire%20“renard”%20en%20flamand%20mais%20je%20suis%20français%20!%20Mon%20pianiste%20s’appelle%20Dupont%20et%20il%20est%20belge...%20Je%20sais%20que%20j’ai%20l’air%20de%20faire%20un%20numéro%20mais%20c’est%20la%20pure%20vérité%20!%20Je%20suis%20français%2C%20j’ai%20toujours%20été%20français%20et%20tout%20le%20monde%20me%20prend%20pour%20un%20Belge%2C%20que%20voulez-vous%20que%20je%20vous%20dise%20%3F%20Ce%20sera%20ainsi%20jusqu’à%20ma%20mort.%20»%20(in%20Il%20n’y%20a%20pas%20de%20quoi%20rire).&f=false"><cite style="font-style:normal;"><i>Il n'y a pas de quoi rire</i></cite></a> », sur <span class="italique">Google Books.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2003-02-12" data-sort-value="2003-02-12">12 février 2003</time></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-23"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-23">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.federation-wallonie-bruxelles.be/index.php?id=432">Récompenses 1998-2002</a> attribuées par le Gouvernement de la Fédération Wallonie-Bruxelles (Communauté Francophone de Belgique)</span>
</li>
<li id="cite_note-24"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-24">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2016">« <cite style="font-style:normal">La maison de Raymond Devos devient un musée ouvert au public dès le 16 novembre</cite> », <i>France TV info Culturebox</i>, <time class="nowrap" datetime="2016-11-06" data-sort-value="2016-11-06">6 novembre 2016</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://culturebox.francetvinfo.fr/scenes/humour/la-maison-de-raymond-devos-devient-un-musee-ouvert-au-public-des-le-16-novembre-248369">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=La+maison+de+Raymond+Devos+devient+un+mus%C3%A9e+ouvert+au+public+d%C3%A8s+le+16+novembre&rft.jtitle=France+TV+info+Culturebox&rft.date=2016-11-06&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARaymond+Devos"></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-25"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-25">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://danieldruet.com/oeuvres/raymon-devos-bronze/">Vers l'éclat</a></span>
</li>
<li id="cite_note-devos2012-26"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-devos2012_26-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.culturecommunication.gouv.fr/Espace-Presse/Discours/Remise-du-Prix-Raymond-Devos-a-Guillaume-Gallienne">Discours de remise du prix Raymond Devos par le ministre de la Culture</a></span>
</li>
<li id="cite_note-27"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-27">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2022">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.raymond-devos.org/"><cite style="font-style:normal;">Fondation Raymond Devos</cite></a> », <time class="nowrap" datetime="2022-04-11" data-sort-value="2022-04-11">11 avril 2022</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-04-22" data-sort-value="2023-04-22">22 avril 2023</time>)</small></span></span>
</li>
<li id="cite_note-28"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-28">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Culturelle2022"><span class="ouvrage" id="L'Envolée_Culturelle2022">L'Envolée <span class="nom_auteur">Culturelle</span>, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://lenvoleeculturelle.com/2022/06/05/raymond-les-gens-droles-ont-enfin-leur-revue-et-cest-passionnant/"><cite style="font-style:normal;">« Raymond » : les gens drôles ont enfin leur revue (et c’est passionnant)</cite></a> », sur <span class="italique">L'Envolée Culturelle</span>, <time class="nowrap" datetime="2022-06-05" data-sort-value="2022-06-05">5 juin 2022</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-09-07" data-sort-value="2023-09-07">7 septembre 2023</time>)</small></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-29"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-29">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="KissKissBankBank"><span class="nom_auteur">KissKissBankBank</span>, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/raymond-la-revue-des-gens-droles"><cite style="font-style:normal;">RAYMOND - La Revue des Gens Drôles par Nico Prat</cite></a> », sur <span class="italique">KissKissBankBank</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-09-07" data-sort-value="2023-09-07">7 septembre 2023</time>)</small></span></span>
</li>
</ol>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Voir_aussi">Voir aussi</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li>Michèle Nevert, <i>Devos, à double titre</i>, Presses universitaires de France, 1994.</li>
<li>Jean Dufour, <i>Raymond Devos, funambule des mots</i>, L'Archipel, 2005.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<ul><li><a href="Prix_Raymond-Devos" title="Prix Raymond-Devos">Prix Raymond-Devos</a></li>
<li><a href="Mus%C3%A9e_Raymond-Devos" title="Musée Raymond-Devos">Musée Raymond-Devos</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<ul><li><cite class="ouvrage" id="site_officiel" style="font-style: normal;"><span class="wd_p856"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.raymonddevos.com/">Site officiel</a></span></cite></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="Vidéos"><span id="Vid.C3.A9os"></span>Vidéos</h4></div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=notice&from=fulltext&full=devos&num_notice=1&total_notices=75">Dossier Devos sur ina.fr (ainsi que vidéos)</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.rts.ch/archives/tv/culture/plateau-libre/3445201-devos-et-l-absurde.html">Devos et l'absurde</a>, document vidéo de la <a href="Radio_t%C3%A9l%C3%A9vision_suisse" title="Radio télévision suisse">Radio télévision suisse</a>, daté de 1974.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="Bases_de_données_et_notices"><span id="Bases_de_donn.C3.A9es_et_notices"></span>Bases de données et notices</h4></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à la musique</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.discogs.com/artist/575649"><span class="lang-en" lang="en">Discogs</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.last.fm/music/Raymond%2BDevos"><span class="lang-en" lang="en">Last.fm</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://musicbrainz.org/artist/1497aff4-d91d-4b20-ab11-1ce3c13fc0a8"><span class="lang-en" lang="en">MusicBrainz</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.muziekweb.nl/fr/Link/M00000271110/">Muziekweb</a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives au spectacle</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.performing-arts.ch/a/06c6325d-d4d3-4972-aa65-6fe9d05c3f3b"><i>Archives suisses des arts de la scène</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://lesarchivesduspectacle.net/p/31417"><i>Les Archives du spectacle</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.kunsten.be/people/1891554"><span class="lang-nl" lang="nl"><i>Kunstenpunt</i></span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à l'audiovisuel</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=959.html">Allociné</a></li> <li><a class="external text" href="https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=345&url_prefix=https://www.imdb.com/&id=nm0222930"><span class="lang-en" lang="en">IMDb</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.unifrance.org/annuaires/personne/126508">Unifrance</a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la littérature</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.academie-francaise.fr/raymond-devos">Académie française <small>(lauréats)</small></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à plusieurs domaines</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.radiofrance.fr/personnes/raymond-devos">Radio France</a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la bande dessinée</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bedetheque.com/auteur-23698-BD-.html">BD Gest'</a></li> </ul></span> </li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notices dans des dictionnaires ou encyclopédies généralistes</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.deutsche-biographie.de/118959204.html"><i>Deutsche Biographie</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0247427.xml"><i>Gran Enciclopèdia Catalana</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.universalis.fr/encyclopedie/raymond-devos/"><i>Universalis</i></a></li> </ul></div></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span> : <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://viaf.org/viaf/98446431">VIAF</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://isni.org/isni/0000000121448849">ISNI</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11900005k">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11900005k">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.idref.fr/026829762">IdRef</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/no2005020383">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/118959204">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.sbn.it/nome/MODV241120">Italie</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://datos.bne.es/resource/XX905308">Espagne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/AUTHORITY/14805321">Belgique</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://data.bibliotheken.nl/id/thes/p097175757">Pays-Bas</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/9810626565805606">Pologne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007303627205171">Israël</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://nukat.edu.pl/aut/n%202007144759">NUKAT</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=xx0154969">Tchéquie</a></span></li> </ul></div></li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des arts du spectacle</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’humour</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la culture</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la Belgique</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la France</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-09-25" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Raymond_Devos&oldid=229254623">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>